Showing posts with label लेख(articles). Show all posts
Showing posts with label लेख(articles). Show all posts

Sunday, October 30, 2011

42 किलोमीटर डोड़ी करे हिक औरत बा॒र खे जनमु डि॒नो

शिकागो, हिक अमेरिकी औरत शिकागो जे मैराथन डोड़ में शिरकत करण बैदि अस्पताल पहुची करे हिक नींगरीअ खे जनमु डि॒नो आहे। अम्बर मिलर जो चवणु आहे त हूअ बेहद खुशु आहे। हुन चयो त ‘‘इहो मुंहिंजी जि़दगीअ जो सभ खां वडो॒ डीं॒हुं हो।’’ अम्बर गर्भवती थियण खां पोइ आराम करण बदिरां मेराथन रेस में डोड़ण खे तरजीह डि॒नी।

हूअ शिकागो में रखियल रेस में शिरकत करण खां पोइ अस्पताल पहुती जिते नियाणीअ खे जनमु डि॒नाईं। अम्बर जड॒हिं डोड़ में शिरकत कई तड॒हिं 39 हफ्तन जे गर्भ सां हुई। 27 साल उम्र जी अम्बर 8 भेरा मेराथन में शिरकत कई आहे। इहो संदसि बि॒यों बा॒रु आहे। संदसि डाक्टर जी सलाह मूजिब हुन मेराथन रेस में अधु मुफासिलो डोड़ी ऐं अधु मुफासिलो होरिया होरियां हली त़इ कयो। हुन चयो त रेस पूरी थियण बैदि मूंखे सूर थिया त मां समझी वियसि त मूं सां छा थी रहियो आहे, मां सेंडविच खाधो ऐं पोइ अस्पताल डां॒हु रुख़ु कयुमि।

- भगवान बाबाणी

Sunday, March 6, 2011

डह अप्रेल उणवीह सौ सतहठ

भारत जी आज़ादीअ खां पोइ भारत जो पंहिंजो विधान त्यारु करे 26 जनवरी 1950 खां लागू कयो वियो। उन वक्त विधान जे अठें शेडयूल में भारत जूं चोडहं भाषाउनि खे शामिल कयो वियो हो। भारत में सिन्धियुनि जो पंहिंजो प्रांत न हुअण करे, उन वक्त सिन्धी भाषा खे विधान में शामिल करण जो वीचारु कंहिं खे बि न आयो।

भारत जे विरहाङे खां पोइ लड पलाण करे, पहिरियां डह साल सिन्धी दरबदर हुआ। उन वक्त सिन्धियुनि जे साम्हूं हिकु ई मसइलो हो- रोज़गार ऐं घर घाटु ठाहिणु। सिन्धी अगुवानन‍ि जो सजो ध्यानु सिन्धियुनि खे थांईको करण में लगलु हो। इएं न हो त सिन्धी विद्ववान, साहित्यकार माठि करे वेठा हुआ। भली सिन्धी भाषा विधान में शामिल न हुई, पर सिन्धी बोली वाहिपे में हुई, सिन्धीअ में साहित्यु लिख्यो पे वियो ऐं सिन्धी अखबारूं ऐं रसाला बि निकिरण शुरू थी विया।

जडहिं सिन्धी थांईका थ्या त सिन्धी भाषा खे भारत जे विधान में शामिल करण जी हलचल शुरू थी। जडहिं सिन्धी भाषा खे भारत जे विधान में शामिल करण जी मुहिम हली रही हुई, तडहिं उन वक्त जो ‍श‍िक्षा मंत्री इन जे खिलाफु हो। हुन जो चवणु हो त सिन्ध प्रदेश भारत में कोन्हे।

तंहिंते श्री जयरामदास दौलतराम जवाबु डिनो हो त सिन्धी बोलीअ जो वास्तो इनसाननि सां आहे, न कि ज़मीन सां। असीं सिन्धी गाल्हाईंदड़ इनसान पंहिंजी बोली खणी आया आहियूं।

आखिर अगुवाननि जूं कोशिशूं कामयाब थियूं। 10 अप्रेल 1967, सूमर वार जो डींहुं। उन डींहुं चेटीचंडु जो पवित्र डिणु पिणि हो। सिन्धियुनि जो सभ खां वडो डिणु - चेटीचंडु। सिन्धियुनि जे हिन पवित्र डींहं ते भारत जे तत्कालीन राष्ट्रपति डॉ राधाकृष्णन भारत जे विधान में एकिवीहें बदलाव (The Constitution (Twenty-first Amendment) Act, 1967) खे मंज़ूरी डिनी ऐं सिन्धी भाषा भारत जे विधान में शामिल थी।

सरकार असांजी बोलीअ खे मानु डिनो। पर असीं सिन्धियुनि छा कयो? पंहिंजी माउ (माउ समानु मातृभाषा सिन्धी ) खे पंहिंजे घर मां ‍ध‍िके बाहिर कयो । भारत में टिनि किस्मनि जा समाज आहिनि - धर्मी, भाषाई ऐं जातीय समाज। सिन्धी न का जाति आहे न धर्मु। सिन्धी भाषाई समाज आहे। भारत जे विधान मूजिब सिन्धी उहो आहे जेको सिन्धी गाल्हाए थो।

भारत सरकार त 44 साल अगु चेटीचंड डींहुं सिन्धी भाषा खे पंहिंजे दिल (विधान) में जगहि डिनी। हाणे सिन्धियुनि जो वारो आहे। हिन चेटीचंड ते पंहिंजी मातृभाषा सिन्धीअ खे पंहिंजे घर वापस वठी अचण जो संकल्पु कयूं ।

जिनि सिन्धियुनि पंहिंजे बारनि सां, घर जे भातियुनि सां सिन्धीअ में गाल्हाइणु छडे डिनो आहे, उहे नएं सिरे सां शुरूआत करे सघनि था। पंहिंजी माउ समान मातृभाषा खे पंहिंजे दिल में, पंहिंजे घर में वरी वसाए सघनि था। सिन्धी त वडी दिल वारा इनसान आहिनि। जेकडहिं दिल सां चाहींदा त अंग्रेजी ऐं हिंदीअ सां गडु पंहिंजी मातृभाषा सिन्धीअ लाइ बि दिल में थोरी जगहि ठही पवंदी।

  • गोपाल हासाणी

Saturday, March 5, 2011

अमां जो पींघो
पसंद कयो वयो अमां जो पींघो
सिन्धी एक्टर सुधीर जो सम्मान

भोपाल में 25 अप्रैल 2010 ते रविन्द्र नाथ टैगोर हॉल में सिन्धी नाटक अमां जो पींघो पेश कयो वयो। अखंड सिंधु संसार विचार मंच पारां थियल प्रोग्राम में मशहूर लेखक श्री वासुदेव निर्मल जे नाटक खे कविता इसराणी जे डाइरेक्शन में पेश करणु भोपाल जे कलाकरन लाइ बि सुठो आजमूदो रहियो।
प्रोग्राम जी खासियत हुई सिन्धी एक्टर सुधीर जो सम्मान । केतरन भाउरन खे खबर आहे सुधीर 1960 में बारूद , 1961 में उम्र कैद , 1962 में प्रेम पत्र ऐं 1964 में हकीकत में हीरो बि रहियो आहे। अटकल 300 हिंदी फिल्मुन में एक्टिंग कई अथायीं। सुधीर सिन्धियत लाइ बि कमु कयो आहे। दिल ड‍िजे दिल वारन खे 2001, प्यार करे डिसु 2006, पाड़ेवारी 2007 ऐं वाइसर गुम 2008 में सुधीर रोल कया आहिन। सुभाव सां सुधीर हिकु विनम्र कलाकार आहे।
सिन्धी नाटक में कैलाश वासवाणी , अशोक मनवाणी, बल्लू चोइथाणी , सुरेश पारवाणी, दीक्षा नेभवाणी , विनायका नेनवाणी, दीपेश पारवाणी, राजेश लालवाणी, प्रेम कुमार सवलाणी, विकास दादलाणी, गोविन्द जेठाणी, प्रेरणा फुलवाणी, अमित बा॒बा॒णी, अर्पित लालवाणी, जय सभनाणी ऐं राकेश शेवाणी अदाकारी कई। कमल जैन लाइट ऐं नरेश गिडवाणी सां गडु॒ अर्पित गीत गाइण जो फर्जु निभायो। मुंबई माँ आयल मशहूर एक्टर सुधीर प्रोग्राम में प्रोफे .सी.एन. मनवाणी जी याद में बेस्ट मेगज़िन अवार्ड इंदौर जे डॉ. नारी ऐं नादिया मसंद खे सिंधु धारा शाय करण लाइ डिनो वयो। मोहन लालवाणी खे समाजशेवा लाइ स्वर्गीय छांगोमल लालवाणी सम्मान, जर्नलिस्म में दिलीप मोटवाणी खे किशन बजाज सम्मान, सिंगिंग लाइ मीरा टेकचंदाणी खे श्रीमती हर्ची देवी लालवाणी कला सम्मान डिनो वयो। अनिल वाधवाणी ऐं हरीश चांदवाणी खे बि सांस्कृतिक खेत्र में सहयोग लाइ सम्मनित कयो वयो। डॉ सी.पी. देवाणी, विद्याराम राजाणी, रमेश बचाणी, भगवानदास सबनाणी, जगदीश साहेता, चेलाराम आनंदाणी, डॉ गोपी बजाज शहर जा कला प्रेमी वडी तादाद में हाजिर हुआ।
रिपोर्ट : अशोक मनवाणी
हिक भलो इन्सान ऐं कामयाब कलाकार - मैक मोहन

थिएटर खां पहिंजी कलायात्रा शुरू करे फिल्म्स में पहुची कामयाबी हासिल करण वारे मैक मोहन साहब 10 मई 2010 ते फ़ानी दुनिया छडे॒ डिनी . हिक बेजोड़ इन्सान हुआ साईं मोहन माखीजाणी । 2 साल पहिंरी मुंबई में मूवी टावर अँधेरी वेस्ट जे मकान नम्बर 154 में हिक मुलाकात में मैक साहब चयो हो - मुंहिंजी ख्वाहिश भोपाल जे भारत भवन ते ड्रामा पेश करण जी आहे . गुज्रिरियल साल इहो कोन थी सघ्यो ऐं हिन साल जडहिं मैक साहब खे भोपाल अचण जी नींड डिनी त उन्हन जी तबियत बिगिड़जी चुकी हुई . कुदरत खे इहो मंजूर कोन हो . सुधीर साहब भोपाल आया ऐं 24-25 मइ ते हित सिन्धी ड्रामा जो आनंद वरतुन . संदसि जिगरी दोस्त मैक मोहन खे कोन वठी अचण जो अफ़सोस सुधीर बि जाहिर कयो .
हर कलाकार पंहिंजी बोली खे सम्मान डींदो आहे . मैक मोहन 2001 में सिन्धी फिल्म 'दिल डिजे दिल वारन खे' में बि रोल कयो हो.
शोले मैक मोहन खे अलग सुञाणप डिनी पर एक्टिंग जो सिलसिलो शुरू थियो हो 1964 में हकीकत सां. डान, मि ऐंड मिसेज खिलाडी़, जानी दुश्मन, ज़ंजीर, मजबूर, हेरा फेरी, अल्ला रखा , कर्ज , क़ुरबानी ऐं बियन केतरियुन फिल्म्स में एक्ट करे मैक मोहन पंहिंजो टेलेंट डेखारियो. सुधीर सां गडु॒ सत्ते पे सत्ता, हवेली ऐं सिंधी फिल्म 'दिल डिजे दिल वारन खे' में कमु कयुन.
मैक मोहन जी पत्नी मलयाली भाषी आहे. हिक धीउ, हिकु पुटु अथसि. पाण सिन्धी गाल्हाए फखुरू महसूस कंदा हुआ. मूंखे इंटरव्यू बि सिन्धी में डिनो हुयुन .
संदसि पिता साहब जी आकहि जेके ब्रिटिश आर्मी में कैप्टेन हुआ माखीजाणी हुई. उन्हन खे साथी मैक साहब चवन्दा हुआ . मोहन पुठिते करे ऐं सरनेम अग्याँ करे मैक मोहन साहब हिक खलनायक जे रूप में मशहूर थिया . उन्हन खे शुरुवात में directors , producers चवन्दा हुआ - न हीरो थो लगे॒ न विलेन , बस सरगना जो सिधो या वरी खाबो हथु ठही सघी थो . बस शोले में सरगना जो खास ठही फकत 3 शब्द चई हिट थियण वारे हिन कलाकार खे अलविदा .. भोपाल जे कलाकारन पारां विनम्र श्रधांजलि ... ॐ शांति ..
अशोक मनवाणी
ड्रामा आर्टिस्ट एंड जौर्नालिस्ट

जॻ मेड़िया टामे जा टुकिड़ा,

मूं मेड़िया गीतन जा मोती1

पंहिंजी जिंदगीअ जी कमाइअ जो निचोड़ मथियुन ‍िबन सिटुन में ‍िडयण वारे भारत जे मशहूर गीतकार, नाटककार, कहाणी नवीस, अदाकार, हिदायतकार, गायक गोवर्धन "भारती" जो 23 जून 2010 ते अजमेर में 81 सालन जी उम्र् में देहान्त थी वियो । श्री भारती खे हिन साल ई अप्रेल महिने में अख़िल भारत सिंधी बोली ऐं साहित सभा पारां "ए जे उतम लाइफ टाइम अवार्ड सां नवाज़ियो वियो हो । खेन संदन कविता संग्रह "सेनिटोरियम में हिक रात" ते मर्कज़ी सरकार पारां साहित्य अकादमी पुरस्कार अता़ कयो वियो हो ।

गोवर्धन आसूमल महबूबाणी "भारती" जो जन्म सिन्ध सूबे जे दादू ज़िले जे आराज़ी गोठ में 13 जनवरी 1929 ते थियो हो । संदस शायरी ऐं संगीत सां बेहद लगाव हो, इएं खणी चइजे त हुन पंहिंजी हयाती राॻ ऐं संगीत सहारे ई माणी । विरहाङे खां पोइ भारत में नाएं ॾहाके ताइं जेके बि सिन्धी फिल्मूं ठहियूं तिनमां ‍िॿन खे छडे बाक़ी सभिनी फिल्मुन में गीत गोवर्धन भारतीअ जा ई लिख्यल हुआ । कंहिं सिन्धी परिवार में मुनण, जणिये, म‍ङणे, शादीअ या ख़ुशीअ जो ‍िॿयो को मोक़ो हुजे ऐं उते गोवर्धन भारतीअ जो लिख्यलु को लाडो या गीत न वजे या गाइजे, इएं थी ई नथो सघे ।

गोवर्धन भारतीअ सिन्धी जॻत खे न रूगो गीत-संगीत ‍िॾनो,पर हुन केतिरा ई सुठा गायक, गायिकाऊं ऐं अदाकार बि प्रदान कया । केतिरन ई ग़ैर सिन्धी कलाकारन खे सिन्धीअ जे मंच ते पेश कयाईं। सिन्धीअ जी मशहूर नृत्यांगिना अनिला सुन्दर जी सिन्धी जॻत में सुञाणप बि गोवर्धन भारतीअ जे लिख्यल बैले सां ई थी ।

खिल-चर्चे में त भारतीअ जो को स़ानी कोन हो । जिते विहंदो हो उते सजी-सजी रात टहिकन जो वसिकारो पियो पवंदो हो । हमेशा खिलन्दड़ ऐं ‍िॿयन खे खिलाइंदड़ गोवर्धन भारती दिल में तमाम अकेलो हो । हू तमाम नाज़ुक दिल वारो इंसानु हो, समूरी ज़िन्दगी डुखन जो अंबार कुल्हन ते खणी हलंदो रहियो । हू काफी हसास दिल हो, सचाई पसंद हो । हुन पंहिंजी गुज़िर्यल ज़िदगीअ जूं कुझु सचायूं कुझ साल अगु हिक ‍िसन्धी मैग्‍िज़न में शाया करायूं त सिन्धी साहित्य जे गुटवाज़ साहित्यकारन उन मामले में गोवर्धन भारती मथां एतिरो गंदु मयो जो हुन साहित्य जॻत खां किनारो करण में ई पंहिंजी भलाई समझी । इहो ई सबब हो जो अटिकल गुज़िर्यल 15 सालन खां गोवर्धन भारती जी का नईं रचना सिन्धी पाठक साम्हूं कोन अची सघी, इन अर्से में हूं अकेलो घारींदो रहियो । कुझ नासमझ माण्हुन जे हठ ऐं ग़ल्तीअ सबब सिन्धी साहित्य के केडो नुक्‍सानु रसियो इनजो हिसाब इतिहास कंदो । पर जेसीं सिंधी घरन में सिन्धी गीत-लाडा गाता वेंदा तेसीं गोवर्धन भारतीअ जो नालो रोशन रहंदो ।

भारतीअ जी कल्पनाशीलता, संगीत जी लय वारी शाइरीअ जी उडाम ऐं गहिराईअ जी जाण डींदड़ संदस ॿ अमर रचनाऊं "सिन्धू-सागर" ऐं "रात-राणी" पेश आहिन ।

छम छमा छम छेर जी झीणीअ मधुर झंकार सां,

मर्म सां ऐं शर्म सां, कुछ दर्द सां कुछ ढार सा ।

गोद मां केलास जे सिन्धू- सखी आई लही,

सख्‍त जबलन जे जिगर मां भी हलियो पाणी वही ।

हेठि बीठी मानसरोवर, नेण आंसुन सां भरे,

सोज़ मां तंहिं सां मिली, सिन्धू सखी भाकुर भरे ।

मोकिलाए माउ खां सिन्धू हली दुल्हन बणी,

उन समे प्रभात आई प्यार मां सिंधुर खणी,

हेज मां उति हीर आंदी, फूह फूलन जी झड़ी,

साणु सूरज भी भरे आयो जवाहरन जी भरी ।

शौक़ सां लामुन मथां पंछियुन वजाया साज़ भी,

किन विछोड़े खां वरी दर्दी कया आवाज़ भी ।

पेर पाए पेर में सा नारि सागर डे हली,

राह में संझा संदस हथिड़न मथां मेंदी मली,

रातिड़ीअ भी चण्ड जी चिन्दी लगायस चाह सां,

हार तारन जा वठी, सिन्धु हली उत्साह सां,

प्रेम जो रस्तो अणांगो, मुहिब जी मंज़िल परे,

हूअ मगर हलंदी रही, बस, ध्यानु प्रीतम जो धरे ।

मुहिब जे ई दरिस जी जिनजे अखियुन खे प्यास आ,

आस प्रीतम जी रूगो, जिन जे दिलियुन जी आस आ,

दिल नशे में नींहं जे, तिनजी वञे थी तार थी,

प्रेम जे सेलाब मां आख़िर वञन से पार थी,

बस, इझो हीउ ‍िॾसु सखी, प्रीतम न तोखां दूर आ,

हाइ, तुंहिंज प्रेम में, हुन जो बि हिरदो चूर आ ।

हां अड़ी, ही छा चरी, छा लइ डुकीं थी जोश में १

प्रेम में पाॻल न थी, कुझ शरम कर, अचु होश में,

ड़ी, संभाले हलु, मतां तुंहिंजो पवे घूंघटु लही,

ऐं वञन किन बेगुनाहन जे मथां नज़रूं वही ।

छडि उछल, ओ छेगिरी, जोभन मथां छुलिकी उथे,

छिक पलअ खे, हुस्नु पोशीदा मतां झलकी उथे।

ध्यानु छा जो ॽ सोचु छा जो ॽ होशु छा जो प्रीत में ॽ

शरम छा जो ॽ मरम छा जो ॽ पोशु छा जो प्रीत में ॽ

प्रेम में छल- छल कंदी, कल-कल कंदी सिन्धू वई,

पाणु खोहे सा प्रींअ जे प्रेम- चरणन में पई,

सिक मंझां सागर उथारियो, कुंवार खे भाकुर भरे,

प्रेम जी तास़ीर सिन्धूअ खे छडियो सागर करे।

भगवान बाबाणी

bhagwanbabani@gmail.com

चौ -अखरा - कवीता जी हिक नईं सन्फ़
चौ -अखरा - कवीता जी हिक नई सन्फ़ आहे , जंहिं में फ़कत चार (4) अखर हूंदा आहिन . चौ -अखरा छंद ऐं बहर -वज़न जे बन्धन खां मुक्त हूंदा आहिन , मतलब त हिनन ते को बि वज़न यां छंद लागू नथो थे . फकत चार तरतीबी अखर कवीता जी रचना कन था . चौ -अखरा इएं त रुगो चइन (04) अखरन जा हूंदा आहिन पर इन्हन में गहरी सोच ऐं कल्पना समायल हूंदी आहे छो जो कवीअ खे जेको कुझ बि चवणो आहे रुगो चार अखर खणी ई चवणो आहे . शायद इनकरे ई चौ -अखरा असांखे जल्द मुतासिर कन था .

अव्हांख्रे बुधी खुशी थींदी त चौ -अखरा ईजाद कन्दड़ असांजो सिन्धी साहित्यकार भाउ श्री गोपाल ठकुर 'काली' (मुम्बई ) आहे . अञा ताईं त चौ -अखरा फ़कत सिन्धी साहित्य में आहिन पर कुझ बियन भाषाउन जे साहित्यकारन खे बि इहा सन्फ़ पसंद पयी आहे ऐं उहे कलम -आज़्माई पिण करण वारा आहिन . श्री गोपाल ठकुर पंहिंजी कयल इन कवीता जी नईं सन्फ़ लाइ "Guiness Book of World Records" में पंहिंजो नालो दर्ज कराइण लाइ पिण लिख्यो आहे . इन हासलात लाइ Guiness Book जे authorities खेन जवाबी खतु लिख्यो आहे ऐं उहे इन बारे में सोचे पिण रहिया आहिन . जे इएं थियो त असां सिन्धियुन लाइ तमाम घणी फ़खुर जी गाल्हि थींदी .

काली साहिब खां पोइ , अहमदाबाद जे श्री घनश्याम 'सागर ' साहिब पिण चौ -अखरन ते खूब सुहिणे नमूने कलम आज़्माई कई आहे .

-मनोजकुमार चावला Ahmedabad.
<mandieleo@rediffmail.com>

सिंधी फौजीअ जी नज़र सां भारत-पाक सरहद जो दर्शनु

लेखकु:- कर्नल (रिटायड॑) नारायण पारवाणी

सिंधीकार:- भॻवान बाबाणी

पंहिंजी 31 सालान वारे वडे अर्से वारी नौकरीअ में मूंखे 8 साल राजस्थान में पंहिंजो फ़र्ज़ु निभाइण जो मोक़ो मिल्यो । उत्तर तरफ वारी राजस्थान जी ओलह सरहद पाकिस्तान जे पंजाब सूबे सां लॻल आहे । विचमें ॾखण राजस्थान जे ओलह वारी सरहद सिंध सूबे सां जुड़ियल आहे। 'सिन्धु हाणे पाकिस्तान जो हिस्सो आहे'- इहो चवंदे दिल में हिक सूट उभिरंदी हुई। नंढपिण में पंहिंजे डाडे-डाडीअ ऐं माउ-पीउ वातां अबाणी भूमीअ बाबत केतिरियूं ई आखाणियूं ऐं किस्सा बुधा हुआ । मुंहिंजन व‍‍‍डिड़न जी उहा सदा सदोरी पुण्य भूमि हींअर कंडनि जे लोढ़े जे हुन भरि आहे। सरहद ते गश्तु करण वक्‍त सरहद जे हुन पार नज़र वञण ते मनु गांऊं-माऊं थियण लगंदो हो। केतिरा ई वीचार दिल में उभिरंदा ऐं वञी सरहद ते लॻल लोह जे तारुन वारे लोढ़े ते अटिकी पवंदा हुआ।

हिक सिंधी फौजीअ जी इहा आंधि-मांधि शायद कंहिं दिमाग़ी छंड-छाणि (मनोवैज्ञानिक विश्लेषण) जो विषय बणिजी सघे थी। पर मां हिकु हिन्दुस्तानी फौजी आहियां, दुनिया जी बहितरीन सेना जो सिपाही। लोह जे तारुन जे हुन पासे वेठलु नापाक दुश्मन घुसपैठ करे मुंहिंजी जन्म भूमीअ खे नापाक न करे सघे, संदस नापाक इरादन खे कुचिलणु मुंहिंजो पहिर्यों फ़र्ज़ु आहे। दुश्मन ते नज़र रखणु हिक फ़ौजीअ जी आदत में शुमारु रहंदो आहे। ट्रेनिंग दौरान ई संदस मन जी हालत दुश्मन खां नफ़रत करण वारी बणिजी वेंदी आहे। खेसि पंहिंजे मुल्क जी संस्कृतीअ, सभ्यता ऐं वहिंवार ते फ़ख़ुर हूंदो आहे त हू भारत माता जी संतान आहे।

सैनिक जो इहो सोचु ई हुनमें दुश्मन खे तबाहु करण जो मादो पैदो कंदो आहे, तंहिंकरे भारत जो फ़ौजी, भली उहो सिंधी हुजे, हुन पासे खां थींदड़ हर हमले खे नाकाम्याबु करणु पंहिंजो फ़र्ज़ु समझंदो आहे। 1988 ताईं भारत-पाकिस्तान सरहद ते को बि लोढ़ो यो फेंसिंग कोन ‍िॾनल हुई। सरहद जे ‍िॿन्ही पासे ढोर ऐं जानवर बे रोक-टोक हिक- ‍िॿए पासे अचु-वञु कंदा हुआ। सरहद खे इज़हारण लाइ हिक तइशुदा थोरे-थोरे मुफ़ासिले ते धरतीअ में पत्थर खुपायल हुआ। ‍िॿन्ही पासे हिक जहिड़ियुन शिक्लियुन ऐं रंग रूप वारा माण्हू जॾहिं वडे आवाज़ में सिंधी गाल्हाईंदा हुआ त मन में पंहिंजाइप जो हिक अजीब क़िस्म जो अहसासु कर कढंदो हो। पर हाणे इंतिहापसंदन ऐं दहिशतगदर्न जी घुसपैठ ऐं स्मग्लिंग खे रोकण जे लिहाज़ खां भारत-पाकिस्तान सरहद ते 10 फुट डिघो तिखन कंडन वारो लोह जे तारुन जो लोड़्हो लगायो वियो आहे।

राजस्थान जो जेसलमेर ज़िलो उत्तर-ओभर सिंध सां ऐं बाड़मेर ज़िलो ॾखण-ओभर सिंध जे थरपारकर इलाक़े सां लॻलु आहे। सिंध जे ॾखण पासे वारी सरहद ते गुजरात जो कच्छु ऐं अरब सागर आहे। हूंअं त भारत-पाकिस्तान सरहद सां लगंदड़ सिंधु ऐं राजस्थान जो इलाक़ो तरक्‍क़ीअ में पुठिते पियलु आहे ई पर जेसलमेर ज़िले जे शाहॻढ़ जे आसपास जो अटिकल 200 किलोमीटर डिघो हिस्सो ऐं उनजे साम्हूं सिंघु जे मकरान वारो इलाइक़ो उनखां बि वधीक पुठिते पियलु आहे। पाणीअ जी अणाठि जे करे हूंअं त भारत-पाकिस्तान सरहद सां लगंदड़ सिंधु में वणिकार ऐं सावक न जे बराबर आहे। चौधारी रुगो रेति ई रेति जे भिटुन (ढेरन) दड़न जी भरमार आहे। गोठन जो वसउ (बसाहट) छिडो आहे। आबादी पखिड़ियल आहे। आबादीअ जी घाटाई (घनत्व) तमामु घटि आहे। रोड रस्ता न जे बराबर आहिन। उठ ऐं उठ-गा‍‍‍डियूं आमदरफ्त् जा ज़रीआ आहिन । सरहद जे ‍िॿन्ही पासे को वडो शहरु या क़स्बो कोन्हे। भारत जी सरहद खां 150 किलोमीटर पहिरीं जेसलमेर आहे त पाकिस्तानी सरहद खां 120 किलोमीटर परे खैरपुर आहे। डुखियुन हालतुन जे करे लगातार नज़रस़ानी करणु बीएसएफ लाइ डाढो डुख्यो कमु आहे। भारत जे सरहद वारन गोठन जी आबादी घणे भाङे मुसलमानन जी आहे। सरहद जे हुन पासे संदन काफी मिटी-माइटी आहे। 1990 खां अगु नज़रदारी घटि हुई ऐं सरहद खु़लियल हुई। उन वक्‍त ‍िॿन्ही पासन खां माण्हू ग़ैर-क़ानूनी अचु-वञु कंदा हुआ। ‍िॿन्हीं मुल्कन जे विचमें स्मगलिंग ऐं नशे जे पदार्थन जी आमद इन इलाइक़े मां ई थींदी हुई। शाहॻढ़ जे इन इलाक़े खे छडे सिंध जी सरहद ते भारत जे ‍िॿयन इलाइक़न आज़ादीअ खां पोइ तरक़ी कई आहे। इंदिरा गांधी नहर परियोजना सां जेसलमेर जे घणे भाङे इलाक़न में पाणी मिलण लगो आहे ऐं जल्दु ई सरहद सां लॻल राजस्थान जे ‍िॿयन इलाक़न में ‍िब पाणी पहुचाइण जूं कोशिशूं जारी आहिन।

भारम-पाकिस्तान सरहद ते राजस्थान जे काफी इलाक़न में कणिक, सरिह्य, जूअर, बाझिरी वग़ैरह फ़सल थियण लगा आहिना। ‍िॿए तरफ पाकिस्तान सरहद सां लॻल सिंध जे इलाक़े जे उत्तर में ख़ैरपुर खां वठी ॾखण में थरपारकर ताईं का खा़स तरक़ी कोन थी आहे। शायद भारत सां जंग थियण जी गाल्हि ध्यान में रखी पाकिस्तान पंहिंजे हिन इलाके़ में के वडा कल-कारख़ाना न लगाया आहिन। ‍िॿयो सबबु इहो आहे त हितां जी भूमीअ जो कु़दिरती लाहु (स्लोप) भारत खां पाकिस्तान तरफ आहे जंहिंकरे नहरुन ज़रीए सिंधू नदी या ‍िॿए कं‍हिं पाणीअ जे वसीलन जो जलु हिन इलाके़ में आणणु तमामु मुश्किल कमु आहे। अनुमान आहे त पाकिस्तान जी कुल हिन्दू आबादीअ जो 50 सेकड़ो सरहद सां लॻ थरपारकर में रहंदो आहे। 1947 में विरहाङे वक्त घणे भाङे हिन्दू सिन्धी थरपारकर जे मीरपुर ख़ास मां थींदा रेल रस्ते पहिरीं बाड़मेर ज़िले जे मुनाबाउ खां भारत में दाख़िल थिया हुआ ऐं पोइ मारवाड़ जंक्शन या जोधपुर मां थींदा मुल्क जे ‍िॿयन इलाइक़न तरफ़ विया। मीरपुर ख़ास मां उन वक्त ईंदड़ रेल लाईन मीटर-गैज वारी हुई। भारत पासे हाणे इहा रेल लाइन ब्राड-गैज थी वई आहे पर पाकिस्तान जे सरहदी सिन्ध जे खोखरापार खां मीरपुर खा़स ताईं वारी रेल लाइन अञा बि नंढी लाइन आहे। भारतीय सरहद खां सिंध जे खोखरापार ताईं 10 किलोमीटर रेल लाइन खे ज़रूर सो ब्राड-गेज में तब्दील कयो वियो आहे। सन् 2004ई· खां राजस्थान जे मुनाबाउ खां सिन्ध जे खोखरापार ताईं रेल वरी शुरू थी आहे। सन् 1971 वारी जंग में बहादुर फ़ौजियुन 7 डिसेम्बर 1971 ते इन्हीअ खोखरापार स्टेशन ते टिरंगो फहिरायो हो ऐं अॻते मीरपुर ख़ास लाइ कूच कयो हुआऊं, पर 16 डिसेम्बर 1971 ते लड़ाई बंद थियण जो ऐलानु थी वियो जंहिं करे हिन्दुस्तानी फौज जो मीरपुर ख़ास स्टेशन ते टिरंगो फहिराइण जो अरमानु अधूरो रहिजी वियो।

सिन्ध प्रांत जी ॾखण सरहद जो वडो इलाइक़ो कच्छ जे रिण जी धु‍‍बिण (दलदल) वारे इलाक़े सां लॻलु आहे। साल जा छह महिना धुबिण ऐं खारे पाणीअ जे करे ज़मीनी रस्ते तां अचु-वञु बंद रहंदी आहे। बाक़ी महिनन में बि ज़मीनी रस्ते तां आमदरफ्त डाढी डुखी आहे। डुख्यन रस्तन जो फ़इदो वठी इंतिहापसंदन, दहिशतगर्दन, स्मगलरन ऐं आतंकवादियुन खे ग़ैर-क़ानूनी तरीक़न सां भारत में दाख़िल कराइण लाइ पाकिस्तान हिन रस्ते जो इस्तेमालु कंदो रहंदो आहे।

आख़िर में, मूंखे सिन्धी हुअण ते फ़ख़ुर आहे पर हिक फौजीअ जे रूप में पहिरीं मां भारतीय आहियां।
पछाड़ीअ में
हिक भेरे हिक मञ सां गडु बे शहर वञ‍णु थ्यो। मञ जे रहण जो बंदोबस्तु हिक धर्मशाला में हो। ज़ालुन ऐं मर्दनि लाइ जुदा जुदा हाल हुआ। धर्मशाला जे सभु कमरन जे दरवाज़न मथां लगल पथरन मां ज़ाहिरु प्यो थिए त कंहिं न कंहिं दानीअ पंहिंजे वडिड़न जी यादगिरीअ इहे कमरा में जोड़ाया हुआ।
पंहिंजो सामानु सढ़ो कमरन में उछिले हरको भगो टायलेट डांहुं। माण्हू घणा ऐं टायलेट घटि। से बि बुसा। उन्हनि मथां मार्बल या ग्रेनाइट जो पथरु बि लगलु न प्यो डिसिजे जंहिं मां ज़ाहिरु थिए त इहे कंहिं जे दान सां ठहिया आहिनि। पुछण ते बुधायाऊं त काकूसन लाइ दानु कोन थो मिले। इहे मेम्बरन जे चंदे मां ठहियल आहिन।
वेचारा टायलेट! इहे केसिताईं बुसा रहंदा? कडहिं इन्हन जो भागु वरंदो? को त धणीसाईं हूंदो जेको इन्हन जो मथो सींगारण लाइ मार्बल या ग्रेनाइट जा पथर लगाईंदो।
गोपाल हासाणी

घुरिजेव धीउ त लूणु घटि वापरायो

चइजे थो धीउ या पुट्र ईश्वर जी मरजीअ सां थियन था। कंहिं वट पुट्रन जी कतार त किथे वरी न्याणियुन जी घणि। पर वैज्ञानिकन खे माठि कान्हे। नवां नवां अध्ययन ऐं खोजनाऊं कंदा रहन था त पुट्रु या धीउ थियण जा कहिड़ा कारण आहिन।

ताज़ो हालेंड जी Maastricht University जे वैज्ञानिकन हिक अध्ययन में ज़ाहिर कयो आहे त संतान जे रूप में धीउ चाहींदड़ माताउनि खे केलो खाइणु बंद करण सां गडोगडु लूणु बि घटि वापराइणु घुरिजे।

वैज्ञानिकन जो चवणु आहे त जिनि महिलाउनि जे खाधे पीते में सोडियम ऐं पोटेशियम जी घणि आहे, उन्हनि खे पुट्रु थियण जी संभावना वधीक आहे त केल्शियम ऐं मेगनीशियम सां भरपूर खाधो छोकिरी थियण जी संभावना वधाए थो।

वैज्ञानिक हिक अध्ययन में इन नतीजे ते पहुता आहिन त माउ जे खाधे पीते जो बार जे छोकिरो या छोकिरी थियण ते वडो असर पवे थो। पर पीउ जे खाधे पीते जो इन ते को बि असरु नथो पवे।

इन लाइ 23 खां 42 वर्ह्यन जे उमिरि वारी 172 महिलाउनि ते पंजन सालन ताईं अध्ययन कयो व्यो। इन्हन सभिनी महिलाउनि खे पहिरीं पुट्राणी औलाद हुई ऐं अगली औलाद जे रूप में धीउ जी चाह हुअनि। इन्हन औरतुन खे लूणु घटि खाइण जी सलाह डिनी वई ऐं घटि में घटि हिकु पौंड (400g) खीरु या खीर मां ठहियल शयूं खाइण लाइ चयो व्यो। खाधे पीते जे सख्त नेम सबबि सिर्फ 21 औरतूं ई आखिरी दौर ताईं पहुची सघियूं। इन 21 औरतुन मां 16 धीउ खे जनम डिनो। इन तरह सां अध्ययन खे 80 फीसदी कामयाबु मिञयो व्यो।

हर माण्हूअ जो खाधो पीतो पंहिंजे हिसाब जो आहे। कुदरत पंहिंजो बेलेंस ठाहे पेई हले। वैज्ञानिकन जी कोशिशूं कुदरत खे 100 फीसदी मटण में कामयाबु कोन्हनि। खाधे पीते जे सख्त नेम खां पोइ बि 20 फीसदी फेसलो कुदरत जे हथ में रहियो। पोइ बि माण्हू सोडियम-पोटेशियम या केल्शियम-मेगनीशियम जे परहेज सां मनपसंद बार जे लाइ कोशिश करण पुठिते न रहंदा।
  • गोपाल हासाणी
सिन्धी ग़ज़ल जो जन्मदाता
- नारायण श्याम

"हुजे जा खाण ख़ूबियुन जी, ऐं ऐबन खां बिन्ह आजी
न पंहिंजी ज़िंदगी अहिड़ी, न पंहिंजी शाइरी अहिड़ी"

पंहिंजी शाइरी ऐं ख़ुद बाबत अहिड़ो निउड़त वारो नज़रियो रखण वारे सिन्धी ग़ज़ल जे पितामह नारायण श्याम जो जन्म 22 जुलाई 1922 ते सिन्ध जे खाही क़ासिम गोठ में थियो हो। विरहाङे खां पोइ देहलीअ में पोस्ट आफिस में आडिट डिपार्टमेंट में क्लर्क जे पद सां पंहिंजी नोकरी शुरू कयाईं ऐं पोइ उन ई खाते में हेड क्लर्क जे पद तां रिटायर थियो ।
10 सालन जी उमिर खां ई शाइरीअ में दिलचस्पी हुअण करे हुनमें शाइरीअ जो शऊर ऐं समझ बि शिदत सां उभिरी । शाइरीअ जो शौक़ु करे इंटरमीडिएट जे इम्तिहान वक्त़ हिक डींहुं पेपर ई कोन डई सघियो । कविता जे इन शौक़ करे ई हू पंहिंजी शाइरीअ में नवां-नवां प्रयोग करे सघियो ऐं उनखे नवां आयाम बख्शाईं।
नारायण श्याम हिकु गम्भीर, जिगयासू साहित्यकार ऐं महान रचनाकार हो।विरहाङे खां पोइ चाहे सिन्धु हुजे या हिन्द, हम वक्त सिन्धी शाइरन में संदस नालो सभ खां मथे हो ।
नारायण श्याम क़ुदिरत जो सचो पूजारी हो। हुन पंहिंजी शैली ऐं कल्पना शक्तिअ ज़रीए इंसानी सुभाअ ऐं क़ुदिरत जी हर हिक रचियल शइ ते पंहिजो क़लमु हलायो ऐं उनखे हिकु नओं रंगु, नई माना ऐं नओं इज़िहार बख्‍िशयो । इन मामले में शाह अब्दुल लतीफ भिटाई खां पोइ सिन्धी शाइरीअ में नारायण श्याम जो मटु ‍ब‍ियो को कोन्हे। संदस दिमाग़ में हलंदड़ विचारन में हर वक्त को न को प्रयोग जन्मु वठंदो रहंदो हो ऐं इहोई संदसि कविताउन में नज़र ईदड़ दूरांदेशी ऐं गूनागूनियत जो सबबु आहे ।
नारायण श्याम खां अगु फारसी ऐं उर्दू जे असर सबब सिन्धी शाइरी हुस्नो-इश्क, मयकदे, शराब-शबाब ऐं ‍फ़‍िलासाफीअ ताईं महदूद हुई, पर हुन इनखे नवां अणछुहियल मोज़ूअ, नवां प्रितीक, नयूं तश्बीहूं ऐं नओं इज़हार ॾई सिन्धी शाइरीअ खे मालामाल कयो। ‍फ़‍िलासाफी सां गडु हुन पंहिंजी शाइरीअ में संदस पारां भोगियल डुख ऐं सूर, बियन जे गोढ़न भरियल हयातियुन, लिकल हसिरतुन जो बख़ूबी अनोखो असरू छडींदड़ चिटु चिटियो आहे। चवे थो :-
"लुड़्क अखिड़ियुन मां गड़ी ‍‍गिल ते किरन, उनखां अगे
मुस्कुराहट खे लबन ते जे नचाईं, त मञाइं
श्याम ! खु़द मौतु बुधी, मस्तु थी झूमे ऐं नचे
‍ज़िंदगीअ जी सा मधुर रागि‍णी गाईं त मञाइं।"

हू काफी आशावादी कवि हो :


"कहिड़ी दुनिया मुठीअ जी गाल्हि करियूं?
लुड़िक उघु खिल ख़ुशीअ जी गाल्हि करियूं

गुल कोमाणा खणी त पोइ छा थियो
वेहु टिड़ंदड़ कलीअ जी गाल्हि करियूं

मौत ते रोइबो बि, पर हाणे
मुरिकंदड़ कलीअ जी गाल्हि करियूं।"

नारायण श्याम कविता, गीत, ग़ज़ल, तराईल, हाइकू, रुबाई, दोहा, सोरठा वग़ैरह शाइरीअ जी हर सन्फ ते क़लम आज़माई। संदस कविताउन जे मजमूए "वारीअ भरियो पलांदु" ते मर्कज़ी सरकार साहित्य अकादमी एज़ाज अता करे संदस क़दुरशनासी कई।
श्याम खे हूंअं त मुल्क जे सभिनी पवित्र नदियुन लाइ आदरु, श्रद्धा ऐं प्यारु हो पर "सिन्धु" खे हुन माउ जो स्थानु डींदे चवे थो :-

"गंगा जमुना अमृत-अमृत, लेकिन थञु त सिन्धु आहे ।"

सिंध्युन जे वहिंवार में पंहिंजी माउ जी बोलीअ लाइ तिरस्कार जे रुख डिसंदे खेस सिन्धी भाषा ख़त्म थियण जो अंदेशो हो, जेको हुन हिन तरह ज़ाहिर कयो :-

"अला! इएं न थिए जो किताबन में पढ़िजे,
त, हुई सिन्धु ऐं सिन्ध वारन जी बोली ।"
या
"चवन था- "श्याम ! तुंहिंजो क़दुर अॻते हली थींदो",
त सचु सिंधीअ जे लइ ज़िंदह रहण जी हीअ दुआ आहे।"

अहिड़ो डपु हुअण खां पोइ बि हू आशावादी हो, चवे थो :-


"सिन्धु खे कोन छडाए को सघे सिन्ध्युन खां,
सिन्धु सिन्ध्ययुन में वसे, सिन्धु हुते, सिन्धु ‍हिते ।"

छो त: "मुल्कु बणे थो मिट्टीअ सां न, मगर माण्हुन सां।"


सिंधु लाइ संदस ओसीड़ो हिनन बिन सिटुन में झलके थो :


"रोई - रोई हाइ, मूं जा चांडोकी छडी,
तूं ई चंड बुधाइ, अजु भी आहे सिन्धु में ?"

जापानी कविता "हाइकू" खे सिन्धीअ में "तस्वीरूं" जे नाले सां आणे हन उनखे हिक नई औज बख्शी ।कुझु मिसाल ‍‍डिसो:-
"सूरन में हिक नारि भेज भिनीअ जे वेल
साम्हूं अंब जे वण मंझां सन्हिड़ो-सन्हिड़ो चन्द्रमा
कोइल जी गूंजार । माक भिनल राबेल ।"

"तारन संदी बारात कीअं छिनां ही फूलु
सींधियूं ख्वाह सुहागिण्यूं टिड़ियलु इएं ई शाख ते
माणिन सागी रात। साईं, पवे क़बूलु ।"

"सेन्वर चढ़ियलु तलाउ, छो थी छेड़ीं छेरि ?
डेडर टपो डिनो मगर सुहिणीअ वारी चालि ते
लहिर्युन जो न लखाउ । पंहिंजा पेर न हेरि ।"

समूरे मुल्क जे सिन्धी ऐं कच्छी भाषाउन जे विद्वान अदीब पारां सदीअ जी अहिड़ी आला शख्स़ियत ऐं संदस समूरे रचनाकर्म जी छंड-छाण संदस ई मौजूदगीअ में करण लाइ मर्कर्ज़ी साहित्य अकादमीअ पारां 11 ऐं 12 जनवरी 1989 ते
आदीपुर में हिकु सेमीनार कोठायो वियो हो । उन वक्त शायद इहो पहिर्यों मोक़ो हुजे हा, जडहिं कंहिं सिन्धी साहित्यकार जी संदस मौजूदगीअ में उनजे रचनाकर्म ते को सेमीनार थी रहियो हुजे हा। पर क़ुदिरत खे शायद इहो मंज़ूर कोन हो। सिन्धी साहित्य जी दुनिया में 10 जनवरी 1989 जो डींहुं सदियुन ताईं कारे डींहं जे रूप में याद कयो वेंदो रहंदो छो जो उन डींहुं सिन्धी साहित्य जो सिजु हमेशा-हमेशा लइ बुडी वियो । सिन्धी भाषा जे वीरान चमन में हाणे श्याम जी बांसुरीअ जो मधुर आवाज़ गूंजिजणु बंदि थी वियो, बस खेस पसण लाइ वाइड़न वांगुर लिया पाए रहिया आहियूं । हू पाण चई वियो हो :-
"आंउं त हिकु आवाज़ु, फ़िज़ा में गुमु थी वेंदोसाइं, मूंखे डिसण लाइ, पोइ गगन में वाझ वडा विझिजाइं।"

इहो बि चयो हुआईं त :-

"वक्‍तु़ ईदो जो मिलण खां ई परे हूंदुस मां,
मुंहिंजो भुलिजी बि कडहिं कोन तो वीचारु कयो,
मुंहिंजे गीतन जा पन्ना ई पिया हूंदइ भरिसां
वक्‍तु़ ईदो जो मिलण खां ई परे हूंदुस मां ।"

श्याम पंहिंजन ग़ज़लन, कविताउन, बैतन, गीतन, दोहन, सोरठन, तस्वीरुन,
रुबाइयुन सां सिन्धी साहित्य खे खू़ब मालामालु कयो पर शायद अञा बि कुझु बह्तरीन डियण जी संदस तमन्ना बाक़ी हुई, तडहिं त चवे थो:-
"के गीत एकान्त में मूं गाया आहिन,
के गीत मूं दुनिया खे बुधाया आहिन,
मेठाजु हयातीअ जो मगर तिनमें आ,
जे गीत चपन ते ई न आया आहिन।"
- भगवान बाबाणी
bhagwanbabani@gmail.com

मोब- 09893397340
सुहिणी सिन्धी रोशनी
सिन्धी पंचायत गोरेगांव, मुम्बई पोयें ४३ सालनि खां हिकु सुहिणो रसालो 'सुहिणी सिन्धी रोशनी' नाले सां शाया करे रही आहे। सिन्धी पंचायत गोरेगांव, मुम्बई जे प्रेज़ीडेंट श्री पूरन डी जेठवाणीअ वटां 'सुहिणी सिन्धी रोशनी' जा साल 2001 खां 2010 ताईं जा सभु अंक मूं वटि पहुतल आहिन। 'सुहिणी सिन्धी रोशनी' जे हर अंक में ज्ञानु वधाईंदड़ लेख, विंदुराईंदड़ ऐं सिख्या डींदड़ कहाणियूं ऐं कविताऊं शामिल हूंदियूं आहिन। हर अंक में अहिड़ा लेख, कहाणियूं, कविताऊं आहिन जेके सिन्धी समाज जी नईं टहीअ में पंहिंजे समाज ऐं पंहिंजी मातृभाषा सिन्धीअ लइ भावना जागाए सघनि थियूं।
अहिड़ा रसाला (पत्रिकाऊं) भारत जी सभु पंचायतूं कढी पंहिंजे मेम्बरन में विर्हाइन त सिन्धी भाषा खे ज़िंदह रखी सघिजे थो।
जेकडहिं साल में हिकु भेरो हर ‍िसन्धीअ जे घर में अहिड़ी पत्रिका पहुचे त बारन खे कुझु सिन्धीअ में पढ़ण लइ मैटर मिलंदो। घर में देवनागरीअ में सिन्धी साहित्यु हुजे ऐं माउ-पीउ, डाडो-डाडी रोज़ सिर्फ डह मिन्ट बार खे उचारु कराए सिन्धी पढ़ाइन त साल जे अंदरि बार जी ज़बान ते सिन्धी शब्द चढ़ी वेंदा जेकी हू सजी उमिरि न विसरंदो।
हर सिन्धी पंचायत ऐं संस्था, सिन्धी पंचायत गोरेगांव, मुम्बई जे कार्य खे हिकु आदर्शु समुझी अपनाए त सिन्धी भाषा सदाईं ज़िंदह रहंदी।
--गोपाल हासाणी
revivesindhi@gmail.com